Piwonia biała, nazywana też peonią białą, to korzeń piwonii chińskiej (Paeonia lactiflora), jednej z najdłużej stosowanych roślin tradycyjnej medycyny chińskiej. Słowo „biała” nie opisuje koloru kwiatów, tylko sposób przygotowania surowca: korzeń z uprawy jest obierany i gotowany, w odróżnieniu od piwonii czerwonej, czyli korzenia suszonego w całości. Głównym związkiem, na który standaryzuje się ekstrakt, jest peonifloryna, a jej zawartość w produktach różni się wielokrotnie, od kilku do kilkudziesięciu procent. Peonifloryna słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, co warto wiedzieć przy czytaniu obietnic na opakowaniach, a preparatów z piwonią nie stosuje się w ciąży i bez konsultacji przy lekach przeciwzakrzepowych.
1. Czym jest piwonia biała i skąd pochodzi korzeń
Piwonia chińska to wieloletnia bylina z rodziny piwoniowatych, pochodząca z Azji Wschodniej. W Europie znamy ją głównie z ogrodów, gdzie uprawia się ją dla dużych, pachnących kwiatów. W tradycyjnej medycynie chińskiej surowcem jest jednak korzeń, a jego stosowanie opisano już w tekstach z okresu Wiosen i Jesieni, czyli sprzed ponad dwóch i pół tysiąca lat[1].
Peonia czy piwonia
W języku polskim funkcjonują obie formy i oznaczają tę samą roślinę. „Piwonia” jest nazwą częściej używaną w botanice i w ogrodnictwie, „peonia” pojawia się częściej na etykietach suplementów diety. Na opakowaniach i w opisach spotkasz więc: piwonię białą, peonię białą, piwonię chińską, korzeń piwonii białej, a w tekstach o medycynie chińskiej także nazwę Bai Shao. Wszystkie odnoszą się do korzenia tego samego gatunku, Paeonia lactiflora.
Dlaczego „biała”
Nazwa nie ma nic wspólnego z barwą kwiatów. Piwonia biała to korzeń pochodzący głównie z upraw, który po zbiorze jest obierany ze skórki i gotowany, a dopiero potem suszony[1]. Po takiej obróbce ma jasną, białawą barwę i stąd jego nazwa. To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo ten sam gatunek dostarcza również drugiego surowca, piwonii czerwonej, o nieco innym składzie.
2. Peonifloryna i inne związki korzenia piwonii
Najważniejszym związkiem korzenia piwonii jest peonifloryna, rozpuszczalny w wodzie glikozyd z grupy monoterpenów, uznawany za główny składnik czynny tej rośliny[2]. To na nią standaryzuje się ekstrakty i to jej procent znajdziesz na etykiecie. Obok peonifloryny w korzeniu obecne są pokrewne glikozydy, między innymi albifloryna, oraz związki polifenolowe[1].
Ile peonifloryny jest w samym korzeniu
Niewiele. Wymagania jakościowe dla surowca określają minimalną zawartość peonifloryny w korzeniu piwonii białej na poziomie 1,6%[1]. Ekstrakt standaryzowany na kilkadziesiąt procent peonifloryny jest więc surowcem wielokrotnie bardziej skoncentrowanym niż sproszkowany korzeń. Z tego powodu masa kapsułki nic nie mówi, dopóki nie wiadomo, czy zawiera proszek z korzenia, czy ekstrakt, i jaki jest jego procent standaryzacji.
Suma glikozydów piwonii
W publikacjach naukowych często pojawia się określenie „suma glikozydów piwonii”. To ekstrakt z korzenia, w którym peonifloryna stanowi ponad 40% wszystkich glikozydów. W Chinach preparat tego typu jest od 1998 roku zarejestrowanym lekiem[2] i to właśnie jego dotyczy zdecydowana większość badań z udziałem ludzi. Warto o tym pamiętać, bo wyniki uzyskane dla leku w określonej dawce nie opisują automatycznie suplementu diety o innym składzie i innej porcji.
Przegląd: jak wchłania się peonifloryna
Autorzy przeglądu zebrali dane o losach peonifloryny w organizmie. Po podaniu doustnym do krwi przedostaje się niewielka część przyjętej porcji, od 2,32 do 4%. Jako przyczyny wskazano słabe przenikanie cząsteczki przez ścianę jelita, wynikające z jej dobrej rozpuszczalności w wodzie i słabej w tłuszczach, oraz aktywne usuwanie jej z komórek jelita z powrotem do światła przewodu pokarmowego.
Niskie wchłanianie jest cechą samej cząsteczki i dotyczy każdego preparatu z piwonią, niezależnie od producenta. Wiadomo też, że część peonifloryny jest przekształcana w jelicie przez bakterie jelitowe[3]. To uczciwy punkt wyjścia do czytania opisów tego surowca: liczba miligramów na etykiecie mówi, ile związku jest w kapsułce, a nie ile trafia do krwi.
3. Piwonia biała, czerwona, lekarska i drzewiasta — czym się różnią
Pod słowem „piwonia” kryje się kilka różnych surowców, które łatwo ze sobą pomylić. Dwa z nich pochodzą z tego samego gatunku, a różni je wyłącznie sposób pozyskania i przygotowania.
| Surowiec | Gatunek i część rośliny | Czym się wyróżnia |
|---|---|---|
| Piwonia biała (Bai Shao) | Paeonia lactiflora, korzeń z uprawy | Korzeń obierany i gotowany przed suszeniem, z wyższą zawartością albifloryny |
| Piwonia czerwona (Chi Shao) | Paeonia lactiflora lub Paeonia veitchii, korzeń najczęściej ze stanu dzikiego | Korzeń suszony bez obierania i gotowania, z wyższą zawartością peonifloryny i polifenoli |
| Piwonia drzewiasta | Paeonia suffruticosa, kora korzenia | Inny gatunek i inna część rośliny, osobny surowiec medycyny chińskiej |
| Piwonia lekarska | Paeonia officinalis | Gatunek europejski, znany z dawnego ziołolecznictwa i z ogrodów |
Piwonia biała a piwonia czerwona
To najczęstsze źródło nieporozumień. Oba surowce pochodzą z korzenia piwonii, ale piwonia biała jest korzeniem uprawnym, obranym i ugotowanym, a piwonia czerwona korzeniem suszonym w całości, zbieranym najczęściej z roślin dziko rosnących. Różni je także skład: w piwonii czerwonej jest nieco więcej peonifloryny i związków polifenolowych, w białej wyraźnie więcej albifloryny[1]. W medycynie chińskiej traktuje się je jako dwa odrębne surowce, dlatego na etykiecie suplementu powinno być jasno napisane, o który z nich chodzi.
Piwonia z ogrodu to nie surowiec zielarski
Ozdobne odmiany piwonii rosnące w ogrodach należą często do tego samego gatunku, ale są hodowane dla kwiatów, a nie dla korzenia. Nie mają określonej zawartości peonifloryny, a ich korzeń nie jest przygotowywany tak, jak surowiec zielarski. Samodzielne pozyskiwanie korzeni z rabaty nie jest dobrym pomysłem.
4. Co pokazują badania nad piwonią białą
Zanim przejdziemy do konkretnych prac, jedno ważne zastrzeżenie. Badania z udziałem ludzi dotyczą prawie wyłącznie sumy glikozydów piwonii, czyli preparatu zarejestrowanego w Chinach jako lek, i były prowadzone u osób z przewlekłymi dolegliwościami, które równolegle przyjmowały inne leki. Dla suplementów diety z ekstraktem z piwonii takich badań jest bardzo mało.
Opracowanie zbiorcze: suma glikozydów piwonii jako dodatek do leków
Autorzy zebrali 30 badań z udziałem 2973 nastolatków i dorosłych z przewlekłą dolegliwością skórną. We wszystkich sumę glikozydów piwonii, w porcji 600 mg dwa lub trzy razy dziennie, dodawano do standardowo stosowanych leków i porównywano z samymi lekami. W grupach z dodatkiem piwonii odnotowano korzystniejszy przebieg i rzadsze nawroty dolegliwości. Najczęstszym zdarzeniem niepożądanym była biegunka, częstsza niż w grupach porównawczych. Jakość dowodów oceniono jako umiarkowaną do niskiej, a autorzy wskazali na potrzebę dłuższych i lepiej zaprojektowanych badań.
Opracowanie zbiorcze badań na zwierzętach: piwonia a stawy
W odniesieniu do stawów dostępne są przede wszystkim dane z doświadczeń na zwierzętach. Autorzy przeglądu zebrali 24 takie badania, obejmujące łącznie 581 zwierząt, którym przez 1 do 8 tygodni podawano sumę glikozydów piwonii. Opisano zmiany stężeń białek sygnałowych układu odpornościowego we krwi zwierząt. Autorzy podkreślili niską jakość włączonych badań i brak wystarczających dowodów, a wyników uzyskanych na zwierzętach nie można przenosić wprost na ludzi.
Jak czytać te wyniki
Obraz jest skromniejszy, niż sugerują popularne opisy. Dane z udziałem ludzi dotyczą leku, a nie suplementu, stosowanego w dawce od 1200 do 1800 mg sumy glikozydów dziennie jako dodatek do innych leków[4]. Dane dotyczące stawów pochodzą głównie z doświadczeń na zwierzętach i są niskiej jakości[5]. Do tego dochodzi niskie wchłanianie peonifloryny[2]. Piwonia biała jest więc surowcem o długiej tradycji i ciekawym składzie, ale o ograniczonej liczbie dobrych badań, i tak warto ją traktować.
5. Przeciwwskazania i interakcje: ciąża i leki przeciwzakrzepowe
Najczęściej zgłaszanym zdarzeniem niepożądanym w badaniach nad sumą glikozydów piwonii była biegunka[4]. Dotyczyło to dawek stosowanych w leczeniu, wyraźnie wyższych niż typowe porcje w suplementach diety, jednak osoby z wrażliwym przewodem pokarmowym powinny mieć to na uwadze i przyjmować preparat z posiłkiem.
Ciąża i karmienie piersią
Preparatów z korzeniem piwonii nie należy stosować w ciąży ani w okresie karmienia piersią. Brakuje danych potwierdzających bezpieczeństwo w tych grupach. To samo dotyczy dzieci.
Piwonia a leki przeciwzakrzepowe
Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe powinny przed zastosowaniem preparatu z piwonią skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. W opisach bezpieczeństwa tego surowca zaleca się w takiej sytuacji ostrożność. Podobnie warto postąpić przy każdym innym leku przyjmowanym na stałe.
6. Jak wybrać ekstrakt z piwonii: 5% czy 50% peonifloryny
W przypadku piwonii różnice między produktami są wyjątkowo duże. Na rynku dostępne są sproszkowane korzenie, ekstrakty standaryzowane na kilka procent peonifloryny oraz ekstrakty o zawartości kilkudziesięciu procent. To trzy różne surowce, choć wszystkie nazywają się tak samo.
| Kryterium | Na co zwrócić uwagę | Dlaczego to ma znaczenie |
|---|---|---|
| Gatunek i surowiec | Pełna nazwa Paeonia lactiflora, korzeń, z informacją, czy to piwonia biała | Piwonia biała, czerwona i drzewiasta to odrębne surowce |
| Forma | Ekstrakt standaryzowany albo sproszkowany korzeń | Dla samego korzenia wymagane minimum to 1,6% peonifloryny |
| Procent peonifloryny | Podany wprost, najlepiej z wyliczoną masą w porcji | Bez procentu nie da się policzyć, ile związku jest w kapsułce |
| Porcja dzienna | Masa ekstraktu w porcji dziennej, a nie w jednej kapsułce | Porcja dzienna bywa podzielona na dwie lub więcej kapsułek |
| Zastrzeżenia producenta | Informacja o ciąży i lekach przeciwzakrzepowych | To najważniejsze środki ostrożności przy tym surowcu |
Jak przeliczyć standaryzację na masę peonifloryny
Wystarczy pomnożyć masę ekstraktu w porcji dziennej przez procent standaryzacji. Przykładowo 140 mg ekstraktu standaryzowanego na 50% peonifloryny dostarcza 70 mg tego związku. Dla porównania 400 mg ekstraktu standaryzowanego na 5% dostarcza 20 mg, mimo że sama kapsułka jest prawie trzy razy cięższa. Dlatego porównując produkty, warto patrzeć na miligramy peonifloryny, a nie na masę kapsułki.
7. Jak stosować piwonię białą: ile i z czym
Ile piwonii stosowano w badaniach
W badaniach z udziałem ludzi sumę glikozydów piwonii podawano w porcji 600 mg dwa lub trzy razy dziennie[4]. To dawka leku, stosowanego pod kontrolą lekarza. Suplementy diety zawierają inne ilości, a w produktach wieloskładnikowych piwonia jest jednym z kilku surowców, dlatego jej porcja jest niższa niż w badaniach nad pojedynczym preparatem. Punktem odniesienia dla konkretnego produktu pozostaje porcja dzienna wskazana przez producenta, której nie należy przekraczać.
Z posiłkiem czy na czczo
Preparaty z piwonią najlepiej przyjmować z posiłkiem. Nie ma badań, które wskazywałyby jedną najlepszą porę dnia, natomiast przyjęcie z jedzeniem może ograniczać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, czyli najczęściej opisywanego zdarzenia niepożądanego przy tym surowcu[4]. Znaczenie ma też regularność, bo w badaniach preparat przyjmowano codziennie, przez wiele tygodni.
ArthroMED — kompleks 7 składników z peonią białą
Produktem PlantaHerb zawierającym peonię białą jest ArthroMED. Porcja dzienna to 2 kapsułki, a opakowanie zawiera 60 kapsułek, czyli zapas na 30 dni.
W porcji dziennej znajduje się 140 mg ekstraktu z korzenia peonii białej standaryzowanego na 50% peonifloryny, co odpowiada 70 mg tego związku. Formułę uzupełniają: 260 mg ekstraktu z żywicy kadzidłowca indyjskiego standaryzowanego na 65% kwasów bosweliowych (169 mg), 260 mg siarczanu chondroityny, 160 mg proszku z omułka zielonowargowego, 130 mg ekstraktu z korzenia tarczycy bajkalskiej, 130 mg L-karnozyny oraz 120 mg ekstraktu z korzenia czarciego pazura. Kapsułka wykonana jest z HPMC z dodatkiem chlorofilu.
Produkt przeznaczony dla osób dorosłych. Zalecana porcja dzienna to 2 kapsułki, najlepiej przyjmowane z posiłkiem. Nie przekraczać zalecanej porcji dziennej. Zawiera omułka zielonowargowego (mięczaki), dlatego nie należy go stosować przy alergii na skorupiaki, mięczaki lub owoce morza. Nie stosować u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią. W przypadku stosowania leków, w szczególności przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych, należy skonsultować przyjmowanie suplementu z lekarzem lub farmaceutą.
8. Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy peonia i piwonia to ta sama roślina?
Tak. To dwie formy tej samej nazwy. Peonia biała, piwonia biała, piwonia chińska i Bai Shao oznaczają korzeń tego samego gatunku, Paeonia lactiflora.
Czym różni się piwonia biała od czerwonej?
Sposobem przygotowania i pochodzeniem. Piwonia biała to korzeń z uprawy, obierany i gotowany przed suszeniem. Piwonia czerwona to korzeń suszony w całości, najczęściej z roślin dziko rosnących. Różnią się też proporcjami związków czynnych.
Co to jest peonifloryna?
To rozpuszczalny w wodzie glikozyd, uznawany za główny związek czynny korzenia piwonii. Na jej zawartość standaryzuje się ekstrakty, dlatego jej procent jest najważniejszą liczbą na etykiecie.
Co oznacza 50% peonifloryny na etykiecie?
Oznacza, że połowę masy ekstraktu stanowi peonifloryna. Przykładowo 140 mg takiego ekstraktu zawiera 70 mg peonifloryny. Dla samego korzenia wymagane minimum to 1,6%, więc taki ekstrakt jest surowcem wielokrotnie skoncentrowanym.
Czy peonifloryna dobrze się wchłania?
Nie. Po podaniu doustnym do krwi przedostaje się od 2,32 do 4% przyjętej porcji. To cecha samej cząsteczki, wynikająca z jej słabego przenikania przez ścianę jelita, i dotyczy każdego preparatu z piwonią.
Czy piwonię białą można stosować w ciąży?
Nie. Preparatów z korzeniem piwonii nie należy stosować w ciąży ani w okresie karmienia piersią, ponieważ brakuje danych potwierdzających ich bezpieczeństwo w tych grupach.
Czy piwonię można łączyć z lekami przeciwzakrzepowymi?
Tylko po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Przy lekach przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych zaleca się ostrożność, a decyzję o suplementacji powinien podjąć lekarz prowadzący.
Czy korzeń piwonii z ogrodu nadaje się do stosowania?
Nie. Odmiany ogrodowe są hodowane dla kwiatów, nie mają określonej zawartości peonifloryny, a ich korzeń nie jest przygotowywany jak surowiec zielarski. Do suplementów diety stosuje się korzeń z kontrolowanych upraw, o zbadanym składzie.
Warto zapamiętać
- Piwonia biała i peonia biała to ta sama roślina: korzeń piwonii chińskiej, Paeonia lactiflora.
- Słowo „biała” opisuje surowiec obrany i ugotowany, a nie kolor kwiatów; piwonia czerwona to korzeń suszony w całości.
- Głównym związkiem jest peonifloryna, dla której wymagane minimum w samym korzeniu to 1,6%, a w ekstraktach jest jej od kilku do kilkudziesięciu procent.
- Peonifloryna wchłania się słabo, w 2,32 do 4%, i jest to cecha samej cząsteczki.
- Badania z udziałem ludzi dotyczą głównie leku zarejestrowanego w Chinach, a dane o stawach pochodzą przede wszystkim z doświadczeń na zwierzętach.
- Preparatów z piwonią nie stosuje się w ciąży, a przy lekach przeciwzakrzepowych potrzebna jest konsultacja z lekarzem.
Treść niniejszego artykułu ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani zalecenia terapeutycznego. Suplement diety nie jest lekiem i nie posiada właściwości leczniczych. Przywołane badania dotyczą określonych grup, preparatów i dawek, w części preparatów leczniczych oraz doświadczeń na zwierzętach, i nie stanowią deklaracji właściwości jakiegokolwiek produktu. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety. Zróżnicowany sposób żywienia i zdrowy tryb życia są niezbędne dla zachowania dobrego stanu zdrowia. Preparatów z korzeniem piwonii nie powinny stosować dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby z nadwrażliwością na ten surowiec. Osoby przyjmujące leki na stałe, w szczególności przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe, powinny skonsultować stosowanie preparatu z lekarzem. Nie należy przekraczać zalecanej porcji dziennej. Suplementy diety należy przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.
Oświadczenia zdrowotne dla składników roślinnych oczekują na ocenę Komisji Europejskiej (art. 28 ust. 5 rozporządzenia 1924/2006).
